Şeyhbızıni Vücut organları kelime bilgisi

dest

el

kilîq

parmak

puz

burun

gôçık

kulak - Gôçıkalım xas dıjnevi.(Kulaklarım iyi duyuyor)

ser

kafa - Serım dişi. (başım ağrıyor)

dêm

ağız -Dêmmey dêmmey çı xaşe dêmmey.

çeng

çene -Çenget nevısti (çenen durmuyor).

pırç

saç -Pırçe tu çermıge..

tevîl

alın

kefel

boyun

dıdan

diş

lev

dudak

pışt

sırt

pa

ayak

çôq

diz

qıç

bacak

sinıg

göğüs

pil/qûl

kol , qûlum ışkiya (kolum kırıldı)

Avre Siye şevket Kağıtçı şarkı sözleri anlamı

Şeyhbızınların yaptığı müziği genel olarak beğenmiyorum, arabesk ağırlıklı genelde ve bir kısmı da kopya müziklerden oluşuyor. Ancak Şevket Kağıtçı'nın Avre Siye'si (Kara Bulut) bende ayrı bir yeri var sözleri aşağıdaki şekilde ve videosu :
Avre siye avre siye
Ale banı yurtbeyliye
Mange duvan lem savırke
Vıçınım genım u çöye
Mange duvan lem savırke
Vıçınım genım u çöye

Maletan le sere küye
Telefon kırdım esmer niye
Eke yaremın nenasi
Kalem kaş u tenık boyliye
Eke yare mın nenasi
Kalem kaş u tenık boyliye

Havar hane kani rındem
Destem vıgır, vere hande
Kay mın destı tu neharım
E bane biranamın de
Kay mın destı tu neharım
E bane biranamın de
Kay mın destı tu neharım
E bane biranamın de

Akraba isimlerinin benzerlikleri - Farsça,Kırmanci ve şeyhbızın Kürtçesinin karşılaştırılması

İki dilin akraba olduğunun belirtilerinden birisinin akraba isimlerinin benzerliği olduğu söyleniyor. Ben de İngilizce ve Almanca örneğinde mother-mutter ==> anne ve father-vater ==> baba örneklerindeki benzerlikleri görünce kendi çapımda aile bireyi isimlerinin Farsça ve Kürtçe arasındaki benzerliklerine bakmaya çalıştım. Dillerin kaynaştığı birbirine girdiği bu coğrafyada kelimelerin yakın olması normal ama bazı dillerin akraba olduğu da açık. Kelimeleri belirledim ve Farsça için Google Translate ve FarsDili.com ''u Kırmanci Kürtçesi için ferheng.org''u ve şeyhbızıni varyasyonlar için de kendi aile bireylerimi kullandım. şimdi karşılaştırmaya başlayalım , şeyhbızıni için ş , Farsça için F: Kırmanci için K kullandım.yanlışlıklarımı yorum bölümünden iletiniz :
-----ANNE-----
ş : adê (adıq''ın kısa biçimi,ana gibi) , dalıq (genel olarak insanlarda kullanıldığını görmedim ancak anne anlamında)
F : mâder , مادر (ingilizce ve almancadaki mother ve mutter '' e benziyor)
K : dayik, dê (adê ile benzerlik halinde )
-----BABA-----
ş: oîk , keko , kekê (keko,keke daha çok seslenme sırasında)
F: peder , پدر
K : bav , bavo
-----TEYZE-----
ş : mîmi , mimmi
F : hâle
K : xalet, xaltî (Farsça ile olan benzerlik dikkat çekici)
-----HALA-----
ş : mimi , mimmi (başka anlamı var mı?)
F : emme
K : met
Bu üç kelimede de bir yakınlık var gibi.
-----KIZ KARDEş -----
ş : xwaşık (xayşık)
F : hâher , خواهر
K : hevşîre, xweh, xweng, xwîşk
Kelimelerin başlangıcı aynı gibi.ha,xa benzeri
-----ERKEK KARDEş-----
ş : bırang
F : berâder , برادر
K : bira
En çok benzeyen kelimelerden biri özellikle K ile ş arasında. Bu kelimeler ingilizce ve almanca gibi batı dillerinde bile fazla değişmemiş.(brother,bruder)
-----EBE , NİNE -----
K VE ş AYNI dapîr .
-----AMCA-----
ş : apo
F : emû (*emmi''ye çok benziyor)
K : ap
Kırmanci ve şeyhbızıni yine çok benzer
-----DAYI -----
ş : xalu
F : dâî , دایی (*dayıya çok benziyor )
K : xal
Kırmanci ve şeyhbızıni yine çok benzer
-----
Buradaki birkaç kelimeden Kırmanci ve şeyhbızıninin beklendiği üzere birbirlerine daha yakın olduğu sonucunu çıkarabiliriz. şaşırtıcı bir şekilde amca ve dayı kelimelerinde olduğu gibi bazı kelimelerin Türkçe''dekine benzediği de ortadadır. Bilimsel bir çalışma değil belki de ama elimizdeki kaynaklarla bazı tespitler yapmaya çalıştım inşallah faydalı olur.

Kitap İncelemesi : Orta Anadolu Kürtleri -Rohat Alakom

Rohat Alakom'un Orta Anadolu Kürtleri adlı çalışması Evrensel yayınlarından çıkmış. Bu kitap Orta Anadolu Kürtlerini kültürel, tarihi ve sosyolojik yönlerden inceleyen bir araştırma kitabı. Bu kitabın bazı kısımlarında Şeyhbızın Kürtlerine de değiniliyor. Kitabın son kısmındaki dipnot ve bibliyografya bölümleri yararlanılan kaynakları gösterme bakımından Orta Anadolu Kürtleri hakkında araştırma yapmak isteyenler için çok güzel bir kaynak. Ben bayağı bir not aldım bu kaynaklardan. Yararlanılan kaynaklar arasında Yenice ve Şeyhbızınlar isimli kitap da var.
 Kitap 6 bölümden oluşuyor. İlk bölümde Orta Anadolu Kürtleri konusunda daha önce yapılan araştırmalara dikkat çekiliyor. Benim en çok dikkatimi çeken kaynak Georges Perrot'un Les Kurdes de L'Haimaneh yani Haymana'nın Kürtleri Fransız yazar tarafından 1865 yılında yazılmış. İkinci kısımda Orta Anadoludaki ilk Kürt yerleşimlerinden bahsedilmektedir. Üçüncü kısımda Kürtlerin Orta Anadoludaki dağımlarına yer verilmiştir. Dördüncü bölümde Orta Anadoludaki Kürt aşiretlerinin özellik ve tarihine yer verilmiştir. Bu bölümde Orta Anadoludaki en önemli aşiretlerden üç tanesinin Şeyhbızın, Reşvan ve Canbeg aşiretleri olduğu belirtiliyor ancak Şeyhbızın ve Reşvan ile ilgili bilgi verilirken bana göre bir eksiklik olarak Canbeg aşireti hakkında bilgi verilmemiş. Bu bölümde geçen ilginç bir bölüm şu şekildedir :

 'Reşvanlar Şeyhbızıni aşiretinden olan insanları küçük görmüşlerdir. Zaman zaman aralarında çatışmalar yaşanmıştır. Bir kız isteme Olayı sırasında Reşvan aşiretinden bir beyin ağzından çıkan şu sözler bu iki aşiret arasındaki gerginlikleri ve çatışmaları bariz bir şekilde ortaya koymaktadır : Danız no şir, kusi no mir, şeyhbızın no eşir (denizden süt, kaplumbağadan mir,şeyhbızından aşiret olmaz)'

 Kitabın birkaç yerinde yine diğer Kürt aşiretlerinin eskiden Şeyhbızınlıları sevmediklerine değinilmiş gerçekten bunun nedenlerini merak etmeye başladım :) Kitabın 5. bölümünde Orta Anadolu'ya sürgün ve etnik arayışlardan bahsedilmektedir. Buradaki Türk edebiyatında sürgün modifleri isimli kısım çok hoşuma gitti. Son kısımda yazar Orta Anadolu Kürtlerinin kültürel uyanışından ve bunu sürdürmek için yaptıkları çalışmalardan bahsediliyor. Yazar sonuç bölümünde bize yazılı çalışmaların kültürü ve bilgi birikimini korumak ve artırmak için ne kadar önemli olduğunu söylüyor ve herkese birşeyler yazmasını tavsiye ediyor :) Gerçekten çok bilgilendirici bir kitap, bu konuları merak eden herkesin okumasını tavsiye ederim.

Yer-yön belirtme kelimeleri - 1

üstünde - üst
ban --> üst

al banı --> üstünde
Örnek cümle :
Merıkâ al banı espa --> Adam atın üstündedir .
Merıke banı espe --> Atın üstündeki adam.
görüldüğü üzere başına 'al' alınca üstünde , kendi başına kullanıldığı zaman üst anlamına geliyor..
adam atın üstünde,üzerinde derken cümle içinde al banı kullanılırken, isim tamlaması olarak atın üzerindeki adam demek istediğimizde ise 'ban' tek başına kullanılıyor. Ekler de değişiyor, mesela birince cümlede merık kelimesine a kalın eki gelirken, isim tamlamasında e ince eki geliyor..

altında - alt 
bın --> alt
al bını --> altında
Örnek cümle :
Jınâ al bını dara. --> kadın ağacın altındadır.
Jınê bını dara -->  ağacın altındaki kadın.

içinde - iç
nav --> iç
al navı --> içinde
Zarûva al navı mala --> çocuk evin içindedir.
Zaruvê navı mala --> evin içindeki çocuk.

dışında-dış
der --> dış
al deri (derı) --> dışında
Kere al deri axura --> Eşek ahırın dışındadır.
Kere derı axura --> Ahırın dışındaki eşek

Şimdi daha karmaşık bir örnek cümle yazalım  :
Kere derı axura dıleweri .  
burada bildiğimiz üzere Kere derı axura ahırın dışındaki eşek anlamına geliyor. dıleweri ise otlanmak fiili yani cümle :
Ahırın dışındaki eşek otlanıyor.

peki eşek ahırın dışında otlanıyor demek istediğimizde ne demeliyiz ?

Kere al derı axura dıleweri.

Kere al derı axura bildiğimiz gibi eşek ahırın dışında anlamına geliyor. dılewei geldiğinde ise eşek ahırın dışında otlanıyor anlamını yakalarız.

Bu örnekten diğer cümleleri de kendiniz çıkartabilirsiniz. yer yön zarflarını vermeye devam edeceğim.
Lütfen yanlışlıkları belirtin ve düzeltiniz

Sahiplik ekleri

Dilimizde sahiplik belirtilirken iki yol kullanılır. Ya özneyle sahiplik belirtilik, ya da direk kelimeye bitişik olarak sahiplik eki kullanılır örneğin 'benim kitabım' derken :

kitavê mın 

kullanılır. burada gördüğümüz üzere kitav kelimesi mın öznesiyle birlikte kullanılarak sahiplik belirtilmiştir.

Kitavê mın îjniye.

Benim kitabım yok anlamına gelir. Peki biz eğer özneyi kullanmadan sahipli belirtebilir miyiz : evet
Mesela 'senin kitabın' derken kitavê tu  ve kitavıt aynı anlama gelir. Yani sahiplik eki kelimenin sonuda eklenerek sahiplik belirtilir. Bu gösterim biçimi daha kısa ve hoş duruyor. Aşağıda bütün özneler için sahiplik eklerini yazmaya çalıştım : 

Kitavê mın   =  Kitavım   ==> benim kitabım
Kitavê tu      =  Kitavıt  ==> senin kitabın
Kitavê evî    =  Kitavê   ==> onun kitabı
Kitavê ime   = Kitavıman  ==> bizim kitabımız
Kitavê ivê    =  Kitavıtan ==> sizin kitabınız
Kitavê evêne = Kitaviyan   ==> onların kitabı

Görüldüğü üzere :
Mın için 'ım',
Tu için  'ıt',
Evî için 'ê',
İme için 'ıman',
İvê için 'ıtan',
Evêne için 'iyan'  ekleri kullanılmıştır.

Herhangi bir hata görürseniz lütfen bildirin...

Şeyhbızıni bayramlaşma cümleleri

Cejnıt mübarek wu = bayramın mübarek olsun
Cejnıt we xer wu  = bayramın hayırla olsun
cevaben :
Tım de cejngel we  =  hep bayramların içerisinde olasın
Tıme cejngel we  =  hep bayramlarla ol