Yer-yön belirtme kelimeleri - 1

üstünde - üst
ban --> üst

al banı --> üstünde
Örnek cümle :
Merıkâ al banı espa --> Adam atın üstündedir .
Merıke banı espe --> Atın üstündeki adam.
görüldüğü üzere başına 'al' alınca üstünde , kendi başına kullanıldığı zaman üst anlamına geliyor..
adam atın üstünde,üzerinde derken cümle içinde al banı kullanılırken, isim tamlaması olarak atın üzerindeki adam demek istediğimizde ise 'ban' tek başına kullanılıyor. Ekler de değişiyor, mesela birince cümlede merık kelimesine a kalın eki gelirken, isim tamlamasında e ince eki geliyor..

altında - alt 
bın --> alt
al bını --> altında
Örnek cümle :
Jınâ al bını dara. --> kadın ağacın altındadır.
Jınê bını dara -->  ağacın altındaki kadın.

içinde - iç
nav --> iç
al navı --> içinde
Zarûva al navı mala --> çocuk evin içindedir.
Zaruvê navı mala --> evin içindeki çocuk.

dışında-dış
der --> dış
al deri (derı) --> dışında
Kere al deri axura --> Eşek ahırın dışındadır.
Kere derı axura --> Ahırın dışındaki eşek

Şimdi daha karmaşık bir örnek cümle yazalım  :
Kere derı axura dıleweri .  
burada bildiğimiz üzere Kere derı axura ahırın dışındaki eşek anlamına geliyor. dıleweri ise otlanmak fiili yani cümle :
Ahırın dışındaki eşek otlanıyor.

peki eşek ahırın dışında otlanıyor demek istediğimizde ne demeliyiz ?

Kere al derı axura dıleweri.

Kere al derı axura bildiğimiz gibi eşek ahırın dışında anlamına geliyor. dılewei geldiğinde ise eşek ahırın dışında otlanıyor anlamını yakalarız.

Bu örnekten diğer cümleleri de kendiniz çıkartabilirsiniz. yer yön zarflarını vermeye devam edeceğim.
Lütfen yanlışlıkları belirtin ve düzeltiniz

Sahiplik ekleri

Dilimizde sahiplik belirtilirken iki yol kullanılır. Ya özneyle sahiplik belirtilik, ya da direk kelimeye bitişik olarak sahiplik eki kullanılır örneğin 'benim kitabım' derken :

kitavê mın 

kullanılır. burada gördüğümüz üzere kitav kelimesi mın öznesiyle birlikte kullanılarak sahiplik belirtilmiştir.

Kitavê mın îjniye.

Benim kitabım yok anlamına gelir. Peki biz eğer özneyi kullanmadan sahipli belirtebilir miyiz : evet
Mesela 'senin kitabın' derken kitavê tu  ve kitavıt aynı anlama gelir. Yani sahiplik eki kelimenin sonuda eklenerek sahiplik belirtilir. Bu gösterim biçimi daha kısa ve hoş duruyor. Aşağıda bütün özneler için sahiplik eklerini yazmaya çalıştım : 

Kitavê mın   =  Kitavım   ==> benim kitabım
Kitavê tu      =  Kitavıt  ==> senin kitabın
Kitavê evî    =  Kitavê   ==> onun kitabı
Kitavê ime   = Kitavıman  ==> bizim kitabımız
Kitavê ivê    =  Kitavıtan ==> sizin kitabınız
Kitavê evêne = Kitaviyan   ==> onların kitabı

Görüldüğü üzere :
Mın için 'ım',
Tu için  'ıt',
Evî için 'ê',
İme için 'ıman',
İvê için 'ıtan',
Evêne için 'iyan'  ekleri kullanılmıştır.

Herhangi bir hata görürseniz lütfen bildirin...

Şeyhbızıni bayramlaşma cümleleri

Cejnıt mübarek wu = bayramın mübarek olsun
Cejnıt we xer wu  = bayramın hayırla olsun
cevaben :
Tım de cejngel we  =  hep bayramların içerisinde olasın
Tıme cejngel we  =  hep bayramlarla ol

Bir atasözümüz

Verı arıge xwaşe ki diçu?

Tatlı ateşin yanından kim gider?

İnsanların kötü olandan, kötülüklerden uzaklaşacağını, fayda gördükleri hoşnut oldukları yerden bir yere gitmeyeceklerini belirten bir atasözümüz.

(resimde xwaş xaş olarak yazılmış kusura bakmayın :) )

 

Kürtçe'de bulunup Türkçe'de bulunmayan alfabe harfleri

Kürtçe öğrenmeye çalışanların karşısına çıkan en büyük sorunlardan birisi bazı harflerin kendilerine Türkçe eğitimle öğretilen harflerden farklı olmasıdır. Bu yüzden Kürtçe'yi yeni öğrenmeye başlayan biri kelimeleri yanlış telaffuz ettiklerinden dolayı dalga geçilebilirler :) Aşağıda Türkçe'de bulunmayıp Kürtçe'de mevcut olan harfler bulunmakta bunları öğrenmek işe yarar, çünkü karşımıza daha sonra bu harfler çıktığında zorluk çekmeyiz.

TÜRK ALFABESINDE BULUNMAYAN
HARFLER:

Ê,ê: kürtçedeki
bu ses diyebiliriz ki Türkçedeki e ile i
arasındaki söylenen kapalı
e sesine yakındır. Bu kapalı sesi
Türkçedeki bu sözcüklerde
görmek mümkün:geç, ver, gerici ve
genç.

I,i: bu ses Türkçedeki
I,ı sesine yakındır. bu harfin küçük
yazılışi i diye büyük yazılışıda I Diye
yazılır.

Î,î: Kürtçedeki bu ses Türkçedeki İ,i
sesine
yakındır.

U,u: bu sesin yakın karşılığı Ü,ü dür.

Û,û: Bu sesin Türkçedeki
ses karşılığı U,u dur

Q,q: bu ses Türkçedeki kalın k sesine
yakın
olup kaş, kız, kucak, ve kar
sözcüklerinde bu sese rastlanmak
mümkündür. Arapçada bu sese "kaf"
denilmekte.

W,w: Türkçede olmayan bu ses,
dudaklar yuvarlaklaştırılıp hafifçe
uzatılarak çıkarılır. ve yavuz ismindeki v
harfi gibi okunur.

X,x: bağ, oğul, ağrı, mağara gibi Türkçe
sözcüklerde bulunan kalın ğ sesine
yakın bir sese tekabül
etmekte.

Xw: Bu diftong art çıkışlı bir ses olup
kürtçedeki x
sesine göre daha gırtlaktan
gelmektedir, telaffuz edildiğinde ise
her iki dudakta yuvarlaklaşıp hafifçe
öne çıkmaktadır.

Kaynak :  kurtceogreniyorum.com

Eğlenceli aşk şiiri :)

De durav dengıt xwaşe, tu nemıniye defe
Xer ruj kumı mın dıvey , nemıniye dırıke
De sala cay dıvinım , dımıniye berfê
Ke cay tu vîqaney , rındıke mın
Şiir : A.Y.

Dörtlüğün anlamı :
Uzaktan sesin güzeldir, sen davula benzemiyorsun
Her gün bana batıyorsuni dikene benzemiyorsun
Senede bir görüyorum, kara benziyorsun
Sen bir kere gülsen , güzelim benim

Renkler

sê -> siyah
çermıg -> beyaz
ğızık -> sarı
sör -> kırmızı
kevug -> mavi
sewz -> yeşil

Bazı sıfatlar

biçık x GÊVRE (küçük x büyük)
Dırij X qut (uzun x kısa)
pir x xurt (yaşlı x genç)
zi X yewaş (hızlı x yavaş)
gıran X sıvık (ağır x hafif)
serma X germ (soğuk x sıcak)
tiş X KÛL (sivri x kör)
DÛR X nezik (uzak x yakın)
vışe x tenq (geniş x dar)
huşk x ter (kuru x ıslak)
Yanlış olanları belirtelim , eklemek istediklerimizi de yorum olarak yazalım :)

Özneler

Mın -> ben
Tu  -> sen
evi  -> o
ime -> biz
ivê  -> siz
êvene -> onlar

Blogun amacı

Merhaba,
Öncelikle bu bloğu Şeyhbızıni Kürtçesini pek iyi bildiğimden ve bildiklerimi kanıtlama gereği duyduğumdan açmadım. Zaten blog açmak da pek zor bir iş değil. Neyse ..
Şeyhbızınlar Haymana ve çevresinde en yoğun olarak yaşayan ve Şeyhbızın kürtçesi denilen Kürtçe lehçe ve ya ağzını konuşan bir halk. Ve ya diyorum çünkü yeterli araştırmalar yapılmadığı için bunlardan hangisi olduğuna karar verilemiyor. Şeyhbızınların da kendi içlerinde dillerini pek araştırdıkları söylenemez. Ancak bazı değerli şahsiyetler kitap çalışmaları yapmayı sürdürüyorlar.
Ben de bir zamanlar bir paylaşım sitesi kurarak, dilimize katkı sağlayabilecek, bir sözlük oluşturabileceğimiz veya dili öğrenmek isteyenlere kaynak olabilecek kişileri çekmek istedim. Ancak daha önce kurulan ve yayında olmayan bir Şeyhbızın sitesinin sahibinden sözlüklerini istediğim zaman vermek istemediler. Sanki dil ve kelimeler onların malıymış gibi davrandılar. Gerekli tanıtımları yapmama rağmen site hiç ilgi görmedi sadece birkaç değerli ve duyarlı şahıs siteye geldi ve dille ilgili paylaşımlar yaptılar. Sonradan site de süresini doldurunca kapandı.
Ben de bu siteden öğrendiklerime ek olarak annem ve babamdan dersler almaya başladım. Bu öğrendiklerimin bir kısmı yanlış olabilir çünkü annem ve babam da bir miktar dillerini unutmuş olabilirler ancak nereden dönsek kardır.
Her neyse, bir defter tutuyorum kendime ve bu deftere aklıma gelen konularla ilgili aldığım dersleri yazıyorum ve bu bloğu açmamın sebebi birşeyleri öğretmekten çok, dilimizi öğrenmek isteyip de öğrenemeyenlere yol göstermeyi, aldığım derslerin yanlışlıklarını sizler tarafından görmeyi ve dilimizi öğrenmeye çalışanların çektiği zorlukları paylaşıp aynı hisleri paylaşıp paylaşmadığımızı görmeyi istememdir.
Evet, Şeyhbızınlar her tarafta kendilerini gösteriyorlar. Memur polis doktor mühendis oluyorlar ancak söz dillerine geldiği zaman onu çocuklarına öğretmemeyi bir marifet olarak görebiliyorlar. Bilmiyorlar ki yeryüzünde ölmekte olan kaç bin dil var ve belki de kendi dilleri onlardan birisi...